Bị trật Vĩnh trú vì người phụ thuộc (vợ/chồng) thu nhập trên 130 man nhưng không tách khỏi diện phụ thuộc bảo hiểm xã hội

Không ít trường hợp hồ sơ vĩnh trú bị từ chối dù người nộp đơn có thu nhập ổn định, đóng thuế đầy đủ và không vi phạm pháp luật. Nguyên nhân lại đến từ một chi tiết mà nhiều gia đình thường bỏ qua: vợ hoặc chồng đã có thu nhập vượt ngưỡng cho phép nhưng vẫn tiếp tục duy trì tư cách phụ thuộc (扶養) trong hệ thống bảo hiểm xã hội.

Đây không đơn thuần là vấn đề thủ tục hành chính mà còn liên quan trực tiếp đến việc thực hiện nghĩa vụ bảo hiểm theo quy định của Nhật Bản.

Vì sao Nhật Bản có quy định phải tách khỏi diện phụ thuộc?

Hệ thống bảo hiểm xã hội Nhật Bản được xây dựng dựa trên nguyên tắc công bằng trong việc đóng góp và hưởng quyền lợi.

Người thuộc diện phụ thuộc của bảo hiểm xã hội (被扶養者) được hưởng nhiều quyền lợi mà không phải trực tiếp đóng phí bảo hiểm y tế hoặc lương hưu. Điều này được thiết kế để hỗ trợ những người thực sự phụ thuộc về kinh tế vào người lao động chính trong gia đình.

Tuy nhiên, khi một người đã có thu nhập ổn định và đạt đến ngưỡng nhất định, pháp luật coi họ là người có khả năng tự chủ về kinh tế và phải tự tham gia hệ thống bảo hiểm với tư cách độc lập.

Nói cách khác, khi đã đủ khả năng tự nuôi sống bản thân nhưng vẫn tiếp tục ở trong diện phụ thuộc để không phải đóng bảo hiểm, cơ quan chức năng sẽ xem đây là việc hưởng quyền lợi không đúng với tình trạng thực tế.

Vì sao mốc 130 man lại quan trọng?

Theo nguyên tắc chung của bảo hiểm xã hội Nhật Bản, người có thu nhập thường xuyên vượt khoảng 130 man yên/năm sẽ không còn được xem là người phụ thuộc về mặt kinh tế.

Khi đó, người này phải:

Tham gia bảo hiểm xã hội tại công ty nếu đáp ứng điều kiện.
Hoặc tham gia Bảo hiểm y tế quốc dân (国民健康保険).
Đồng thời tham gia chế độ hưu trí tương ứng theo quy định.

Việc tiếp tục duy trì tình trạng phụ thuộc dù đã vượt ngưỡng thu nhập có thể dẫn đến việc phát sinh nghĩa vụ đóng bảo hiểm truy thu sau này.

Vì sao Cục xuất nhập cảnh lại quan tâm đến vấn đề này khi xét vĩnh trú?

Nhiều người cho rằng đây là vấn đề giữa người lao động và cơ quan bảo hiểm, không liên quan đến hồ sơ vĩnh trú.

Thực tế không phải như vậy.

Để được cấp vĩnh trú, một trong những điều kiện quan trọng nhất là phải chứng minh đương đơn và gia đình đã thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ công theo quy định của Nhật Bản.

Trong những năm gần đây, Cục xuất nhập cảnh không chỉ xem xét người nộp đơn chính mà còn đánh giá tình trạng tuân thủ của toàn bộ hộ gia đình.

Khi phát hiện người vợ hoặc chồng có thu nhập vượt ngưỡng nhưng vẫn duy trì diện phụ thuộc, cơ quan xét duyệt có thể đặt ra các câu hỏi:

Gia đình có thực hiện đúng nghĩa vụ bảo hiểm xã hội hay không?
Có khoản bảo hiểm nào đáng lẽ phải đóng nhưng chưa đóng hay không?
Có phát sinh nghĩa vụ truy thu trong tương lai hay không?
Gia đình có thực sự tuân thủ đầy đủ các quy định hành chính của Nhật Bản hay không?

Đối với hồ sơ vĩnh trú, đây không còn là vấn đề tiền bạc mà là vấn đề tuân thủ pháp luật.

Vì sao nhiều trường hợp bị từ chối dù đã đóng thuế đầy đủ?

Một sai lầm phổ biến là chỉ kiểm tra thuế mà bỏ qua bảo hiểm xã hội.

Trong khi đó, đối với hồ sơ vĩnh trú, cơ quan xét duyệt thường xem xét đồng thời:

Thuế cư trú (住民税).
Thuế thu nhập.
Bảo hiểm y tế.
Lương hưu.
Tình trạng tham gia bảo hiểm xã hội của các thành viên trong gia đình.

Chỉ cần một mắt xích trong chuỗi nghĩa vụ này có vấn đề, toàn bộ hồ sơ có thể bị đánh giá là chưa đáp ứng điều kiện “phù hợp với lợi ích của Nhật Bản” (国益適合要件).

Đặc biệt lưu ý với các trường hợp làm thêm hoặc tăng thu nhập đột biến

Nhiều trường hợp ban đầu hoàn toàn đủ điều kiện phụ thuộc.

Tuy nhiên sau đó:

Tăng số giờ làm việc.
Chuyển sang công việc mới.
Nhận thưởng lớn.
Có thêm nguồn thu nhập khác.

Kết quả là tổng thu nhập thực tế vượt ngưỡng cho phép nhưng gia đình không kịp thực hiện thủ tục tách bảo hiểm.

Khi nộp hồ sơ vĩnh trú, thông tin thu nhập thể hiện trên giấy chứng nhận thuế (課税証明書) và giấy bảo hiểm hay nenkin lại không khớp với nhau, từ đó dẫn đến việc bị cơ quan xét duyệt đặt nghi vấn.

Những chú ý đối với người chuẩn bị xin vĩnh trú

Trước khi nộp hồ sơ vĩnh trú, không chỉ người nộp đơn mà cả vợ/chồng cũng nên kiểm tra lại toàn bộ tình trạng hành chính của mình.

Đặc biệt cần rà soát:

Thu nhập thực tế từng năm.
Tình trạng phụ thuộc bảo hiểm xã hội.
Việc tham gia Nenkin.
Bảo hiểm y tế.
Thuế cư trú.
Thuế thu nhập.

Rất nhiều hồ sơ bị đánh giá không phải vì thu nhập thấp hay thiếu điều kiện cư trú, mà vì những sai sót hành chính kéo dài nhiều năm nhưng không được phát hiện kịp thời.

Trong thực tế, một người có thu nhập 145 man yên/năm nhưng vẫn duy trì tư cách phụ thuộc bảo hiểm xã hội có thể bị xem là chưa thực hiện đúng nghĩa vụ bảo hiểm.